Bevrijding en de postale gevolgen



Begin september wordt de postverbinding tussen Zuid-Limburg met de rest van het land ernstig verstoord door bombardementen van de spoorlijn tussen Roermond en Maastricht. Hierdoor komt de post niet meer aan. Op 8 september wordt het laatste poststuk voor de bevrijding door het postkantoor Valkenburg bezorgd. Het gaat om een postpakket uit Hengelo dat al 12 dagen onderweg is geweest.

Op 17 september 1944 wordt, na enkele dagen van gevechten, Valkenburg door de Amerikanen bevrijd. Tijdens de gevechten wordt de achtermuur van de binnenplaats van het postkantoor door een granaat getroffen. Echter, de schade is gering.

Direct na de bevrijding wordt al snel tussen Maastricht - Valkenburg - Heerlen - Sittard een streekverzending op touw gezet. Dit postverkeer wordt echter op last van het Militair Gezag gestaakt uit vrees voor spionage. Het postkantoor is wel een paar uur per dag open voor beperkte handelingen.

De PTT in het bevrijde deel van Nederland wordt bestuurd door een tijdelijk hoofdbestuur. Het kantoor Valkenburg valt eerst onder het Tijdelijk Hoofdbestuur Maastricht (THM). Vanaf 15 november 1944 wordt het gehele bevrijde deel van Nederland bestuurd vanuit Eindhoven (THE) (Do THE 31).

Omdat Zuid-Limburg en daarmee ook Valkenburg lange tijd in het frontgebied ligt, mag alleen lokale post worden verzonden en bezorgd. Dit is weer mogelijk vanaf 25 oktober 1944 zodra de plaatselijke militaire autoriteiten hiervoor toestemming hebben gegeven (Do THM 2). De post die bij de bevrijding op een kantoor aanwezig is, wordt in beslag genomen door de geallieerde militaire autoriteiten. Deze wordt later opgevraagd door de censuurdienst (Do THM 1).

Pas vanaf 9 april 1945 mag weer interlokaal particulier postverkeer vanuit Valkenburg plaatsvinden. Uitzonderingen hierop, mogelijk van toepassing op Valkenburg, zijn:
1) Het bezorgen van dienstcorrespondentie voor overheidsinstanties en plaatselijke dagbladen mag vanaf 1 november 1944 voor zover het plaatselijk Militair Gezag hier geen bezwaar tegen maakt (Do THM 10 en THE 3).
2) Stationschefs mogen vanaf 15 november 1944 dienstcorrespondentie van Nederlandse Spoorwegen met de dienstpost verzenden (Do THE 27 en 36).
3) Vanaf 1 december 1944 kunnen bundels ongeadresseerde en al gecensureerde kranten en tijdschriften als dienstpost via de PTT worden verzonden. Dit geldt ook voor Rode-Kruis berichten en het postverkeer tussen de Geallieerde strijdkrachten en burgers. Ook is het postwisselverkeer weer mogelijk.
4) Vanaf 7 december 1944 is het postverkeer van en voor krijgsgevangenen weer toegestaan (Do THE 81).
5) Op 7 februari 1945 wordt de N.V. Limburgsche Waterleiding Maatschappij te Geulhem gemachtigd uitgaande zakelijke correspondentie als gefrankeerde dienstpost te verzenden (Do THE 48, 1945). Deze 'dienstpost' moet aan het loket van het postkantoor worden aangeboden (Do THE 23, 1944).
6) Notarissen mogen vanaf 28 februari 1945 zakelijke correspondentie als gefrankeerde dienstpost interlokaal verzenden (Do THE 81).
7) Rode-Kruis pakketten in het kader van de hulpactie "Zuid Helpt Noord" kunnen tussen 3 en 28 april 1945 verzonden worden, zie onderstaand het etiket van een pakket van Valkenburg naar Den Haag (6 april 1945).

Daarnaast kunnen bankinstellingen ten zuiden van Roermond vanaf 11 april 1945 hun gefrankeerde post als dienstpost verzenden (TDO 134, 1945).

[IMAGE]

Begin april komen ook weer brieven uit het nog bezette deel van Nederland aan. Het betreft echter brieven die in september 1944 zijn verstuurd en onderweg zijn blijven steken en nu doorgezonden worden.

Bij het gebruik van de kortebalkstempels ontstaat het probleem dat het jaarblok 1944 door het jaarblok 1945 vervangen moet worden maar dat deze niet vanuit het nog bezette Den Haag kan worden geleverd. Als noodoplossing wordt gebruik gemaakt van een in België geproduceerd jaarblok. Dit blok is te herkennen aan het gebruikte type voor de 4. Het Belgische blok heeft een open 4 terwijl in Nederland een gesloten 4 gebruikelijk is. Totdat het nieuwe jaarkarakter is ontvangen, wordt in 1945 gestempeld zonder jaartal (Do THE 84, 1944)

[IMAGE]


Bronnen:
  • Drukker S. Gevolgen van oorlog en bevrijding voor het Nederlandse postverkeer 1940 en 1944-1945. Posthistorische studies 26. Po en Po 2011.
  • H. Hospers. Noodstempels 1945: Een nog onontgonnen gebied. Filatelie 200809
  • H.E.R. Sandberg, De PTT in bevrijd Zuid-Nederland 4 oktober 1944 - 28 juli 1945, Po en Po 1994.
  • Verslag van de gebeurtenissen te Valkenburg (L) van begin september 1944 tot 10 mei 1945, door J. van der Ven, directeur van het postkantoor te Valkenburg, 24 sept.1944 - 10 mei 1945. NIOD archief 249-0816 - a1.
  • Dienstorders Tijdelijk Hoofdbestuur Maastricht.
  • Dienstorders Tijdelijk Hoofdbestuur Eindhoven.